Olgu

A, 26 yaşında erkek hasta
Bir psikiyatri kliniğine 4. yatışı.
Hastalığı 19 yaş civarında içine kapanma evden çıkmama gibi belirtiler ile başlamış fakat aile, zamanla geçer diyerek beklemiş.
Zamanla A, annesinin getirdiği yemekten yememeye başlamış. Sorulduğunda “yemeklerin içine zehir katıp beni zehirlemeye çalışıyorsunuz” diyormuş. Evin perdelerini kapatıyor, yatarken kapısını kitliyormuş. Kardeşlerinin onun arkasından iş çevirdiklerini söylemeye başlamış.
Sanki karşısında biri varmış gibi kendi kendine konuşup gülüyor, bazende öfkelenip bağırıyormuş. Televizyondan mesajlar aldığını ve tehdit edildiğini söyleyerek televizyonu açmamaya başlamış, öfkesi her geçen gün artıyormuş.
Ailesinin tüm ısrarlarına rağmen hasta olduğunu kabul etmiyor, hastaneye gitmeyi reddediyormuş. Aile bir şekilde hastaneye yatırsa bile taburcu olduktan bir süre sonra ilaçlarını bırakıyor ve hastalığı alevleniyormuş.

Erken Tanı İpuçları

Şizofreni, alevlenme ve yatışma dönemleriyle kendini gösteren kronik bir psikiyatrik hastalıktır. Bu hastalık toplumda %1 oranında görülmektedir. Genellikle 15-35 yaşları arasında ortaya çıkmaktadır.

Bu hastalığın alevlenme ve yatışma dönemlerinde farklı belirti ve bulgular görülür. Alevlenme döneminde özellikle düşünce ve algılama bozuklukları ön plana çıkar. Örneğin kişi çevresindekilerin kendisine düşman olduğuna, izlendiğine, herkesin kendi hakkında konuştuğuna ya da çevresinde tam anlayamadığı” bir şeylerin döndüğüne” inanabilir. Bu düşünce bozukluğu sarsılmaz, değişmez derecede güçlüyse ” hezeyan ” olarak tanımlanır. Kişinin çevresine karşı tutumu bu hatalı düşüncelerden etkilenir. Örneğin düşünce bozukluğundan dolayı insanlardan kaçınır, onlardan korkar yada öfke duyar veya kavgacı bir tutum sergileyebilir. Kişi ortada bir ses, görüntü olmamasına karşın bunları varmış gibi algılayabilir (halüsinasyonlar). Eğer sadece kendinin duyduğu bu seslere yüksek sesle yanıt verirse dışarıdan kendi kendine konuştuğu izlenimi verebilir. Şizofreninin alevlenme belirtileri yatıştıktan sonra ise kişinin konuşma miktarının azaldığı, kendine bakımın gerilediği, düşünmek, anlamak, espri yapmak, sorun çözmek gibi pek çok zihinsel işlevin bozulduğu ve kişinin iş yaşantısının, öğrenciyse okul başarısının ve tüm çevresiyle ilişkilerinin olumsuz etkilendiği görülür.

TANI

Şizofreni tanısı; psikiyatristin başında olduğu bir ekibin, muayene, aile görüşmesi, psikolojik test sonuçları, diğer laboratuar incelemelerinin değerlendirmesiyle konur. Tanı koymak için sadece hastanın yakın dönemdeki durumunu değerlendirmek yeterli olmaz. Tanının geçerliliğini test etmek için hastanın birkaç ay izlenmesi gerekmektedir.

Şizofreni Tanı Ölçütleri

• A. Karekteristik Semptomlar: Bir aylık süre içerisinde aşağıdaki belirtilerden iki ya da daha fazlasının bulunması.
• Kendi hakkında konuştuğu ya da çevresinde tam anlayamadığı” bir şeylerin döndüğü” gibi düşünce bozukluğu (Hezeyan)
• Olmayan sesler duyma veya olmayan görüntüler görme (Halisünasyon)
• Darmadağın, anlaşılmaz konuşma.
• İleri derecede dağınık davranış
• Negatif semptomlar; affektif küntleşme (duygularda donukluk, düzleşme, yüz ifadesinde duygu yokluğu), anhedoni (hayattan zevk alamama), avolusyon (dürtü yokluğu), aloji (konuşma fakirliği)

B. Toplumsal, mesleki, kişilerarası ilişkiler ve kendine bakım gibi alanlarda fonksiyon bozukluğu

C. Süre: Sürekli belirtileri enaz 6 ay süreyle kalıcı olur. Bu 6 aylık sürenin en az 1 ayında, A tanı ölçütlerini karşılayacak şekilde belirtiler olmalı

TEDAVİ

Erken Tanının Hastalığın Prognozuna Etkisi

Şizofreniye neyin neden olduğunu kesin olarak bilinmemektedir. Bu hastalığa yatkınlık kısmen kalıtsal olabilir. Bununla birlikte, bir şizofren ile yakın kan akrabalığı olan kişilerin büyük bir kısmında hastalık gelişmeyebilir veya şizofreni, daha önce kimsede bu hastalığın olmadığı bilinen ailelerde ortaya çıkabilir. Çoğu aile, şizofreni belirtileri gösteren akrabalarında sadece bunalımlı bir dönem değil, daha ciddi bir durum olduğunu fark ederler. Çoğu şizofren, hasta olduğunu inkâr eder ve doktora gitmesi için ikna edilmesi gerekir. Hasta, uykusuzluk, halsizlik veya duygusal değişiklikler gibi belirtilerin üstünde durularak doktora gitmeye ikna edilmeye çalışılmalıdır. Buna rağmen doktora gitmeyi reddederse; siz randevu alın. Doktor, hasta akrabanızın randevuya gelmesi için yardımcı olabilir. Bazı durumlarda, hastayı evde görmeye karar verebilir.

Şizofreni tedavisinde hem ilaç tedavisi, hem de psikososyal rehabilitasyon gerekir. İlaçlar bazı belirtilerin kontrol altına alınmasına yarar; bazı durumlarda, hastaneye yatış gerekli olabilir. Bazıları yeterince iyileşip normal yaşamlarını sürdürecek hale gelebilirler. Buna karşılık, çoğu hastanın belirtileri sorun yaratmaya devam eder ve bu nedenle uzun bir süre belki de hayatları boyunca ilaç kullanmaları gerekir. İlaç tedavileri önemlidir fakat hastalığı tamamıyla iyileştirmezler. Hastalık belirtileri ilaçla kontrol altına alınmış olanların, eskiden sahip oldukları becerileri yeniden kazanmak, yeni beceriler geliştirmek ve hastalıkla başa çıkmayı öğrenmek için bireysel ve sosyal programlar yardımcı olabilir.