Olgu

36 yaşında bayan hasta, evli, ev hanımı polikliniğe ailesi tarafından, aşırı hareketlilik ve coşku hali, olması üzerine, kendi isteği dışında getirildi.

Ailesi yarafından yaklaşık 20 gündür belirtileri olan hastanın uykusuzluk şikâyetinin ilk olarak başladığı, sonrasında çok konuşma, coşku hali ve düşüncelerinde bozulma olduğu, fakat hastalığını kabul etmediği bildirildi

Hastanın öyküsü iyice sorgulandığında geçmişte de 10 gün süren buna benzer fakat daha hafif seyreden bir hastalık döneminin olduğu, ayrıca bir depresyon dönemi olduğu öğrenildi.

Hastada madde kullanımı ve herhangi bir fiziksel hastalık öyküsü bulunmuyor.

Hastanın ailesinde buna benzer bir hastalık öyküsü bulunmamaktadır.

TANI

Bipolar bozukluk aynı zamanda iki uçlu duygudurum bozukluğu veya manik depresif bozukluk olarak da bilinir.

Bipolar bozukluğun alt tipleri?

Bipolar bozukluk I: Depresif dönemler (hayattan zevk almama, isteksizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, sinirlilik, yorgunluk, değersizlik düşünceleri gibi belirtiler vardır) ve manik dönemler (çok konuşma, abartılı benlik duygusu ya da grandiosite, aşırı hareketlilik, riskli işlere girme gibi belirtiler vardır) vardır.

Bipolar Bozukluk II: Depresif dönemler (hayattan zevk almama, isteksizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, sinirlilik, yorgunluk, değersizlik düşünceleri gibi belirtiler vardır) ve hipomanik dönemler (manik dönem kadar şiddetli olmamakla birlikte çok konuşma, abartılı benlik duygusu, aşırı hareketlilik gibi belirtiler vardır) vardır.

Siklotimik bozukluk: En az 2 yıl süreyle hipomani dönemleri ile birlikte, hipodepresif (depresyon kriterlerini karşılamayan depresif belirtilerin olduğu) dönemler vardır.

Ataklar arasında hastalık öncesi kadar iyi ve sağlıklı olduğu dönemler olması bu bozukluğun karakteristik özelliklerinden biridir. Yaşam boyu hastalığa yakalanma olasılığı ortalama % 1.2 dolayında olup bu oran hemen hemen kadın ve erkekler arasında eşittir. Birinci derece biyolojik akrabalarında duygudurum bozuklukları olması Bipolar bozukluğun görülme riskini arttırır. Aynı zamanda genetik yatkınlığı olan kişilerin daha erken yaşta hastalandığı bilinmektedir. Ortalama başlangıç yaşı 20 olan Bipolar bozukluk genelde yineleyicidir. Yani tek bir manik dönem geçirenlerin %90’ı daha sonraki bir zaman diliminde yeniden bir manik atak ya da depresif atak geçirmektedir.

Uyku düzenindeki değişiklikler hastalık dönemlerinin ilk habercisi ya da tetikleyicisi olarak karşımıza çıkarken stresli yaşam olayları da bir başka risk faktörünü oluşturur.

Tanı Kriterleri

Bipolar bozukluk tanısı koymak için kişide tek bir manik atağın olması yeterlidir. Ancak genelde manik atağın yanında depresif ataklar da gözlenir. Manik atak için, aşağıdaki belirti ve bulguların en az 1 haftadır devam etmelidir. Ayrıca hastanın toplumsal, mesleki ve sosyal işlevselliğini bozması gerekmektedir.

• Olağandışı ve sürekli kabarmış, taşkın ya da çabuk kızan duygudurum
• Benlik saygısında aşırı artma ya da büyüklük sanrıları
• Uyku gereksiniminde belirgin azalma (örneğin normalden az uyuduğu halde kendini dinlenmiş olarak duyumsar)
• Her zamankinden daha konuşkan olma
• Fikir uçuşmaları ya da düşüncelerin birbirinin peşi sıra gelmesi
• Dikkat dağınıklığı (kişinin dikkati önemsiz ya da ilgisiz bir dış uyaranla kolaylıkla dağılır)
• Amaca yönelik etkinlikte artma (toplumsal yönden, işte ya da okulda, cinsel açıdan) ya da psikomotor ajitasyon
• Kötü sonuçlar doğurma olasılığı yüksek, zevk veren etkinliklere aşırı katılma (örneğin; elindeki bütün parayı alışverişte harcama, düşüncesizce cinsel ilişkiye girme, plansız, riskli iş yatırımları yapma)

Bipolar bozukluğun nedenleri?

Genetik etkenler, beyin biyokimyasındaki değişikliklerin olduğu bir beyin hastalığıdır. Psikiyatrik hastalıkların çoğunda olduğu gibi bipolar bozuklukta’da genetikten, nörokimyasına, beyin görüntülemeden, hormonlara birçok faktör araştırılmıştır. Sonuç olarak genetik yatkınlığı olan bireylerde ve psikososyal stresörler, travmatik yaşantılar, uykusuzluk, gibi tetikleyici faktörler bu hastalığı başlatabilmektedir.

Bipolar bozukluğun tedavisi?

Bipolar bozukluğun temel tedavi yöntemi ilaçlardır. Bipolar hastalıkta tedavinin 2 basamağı vardır:

1 – Atak tedavisi: Manik ataklarda antipsikotik ilaçlar, duygudurum dengeleyiciler, gece uykuyu indükleyen bazı ilaçlar ve gerektiğinde sakinleştirici ilaçlar verilir. Depresif ataklarda mümkün olduğu kadar manik atağı tetiklememek için antidepresan tercih edilmeden duygudurum dengeleyiciler ve diğer tedavi yöntemleri ile hasta tedavi edilmeye çalışılır.

2 – Koruyucu tedavi: Genelde duygudurum dengeleyiciler tercih edilir.

Bipolar bozuklukta riskli hastalarda tetikleyiciler açısından dikkatli olmak ve önlenebilir risk faktörlerinin önüne geçmek önemlidir. Mevsimsel geçişler, stresli yaşam olayları, uykusuzluk, madde ve alkol kullanımı, doğum sonrası dönem ve antidepresan ilaç kullanımı tetikleyici olabilmektedir. Özellikle uykusuzluk ve stres atakları tetikleyebildiği için hastanın stres yönetimini öğrenmesi ve uyku düzeni çok önemlidir.

Bipolar bozukluğun seyri?

Bipolar bozukluk sıklıkla depresyon atağıyla başlar ve yineleyici bir şekilde seyreder. Genelde hem depresif, hem manik ataklar görülür. Her ne kadar ataklar arasında tamamen normal işlevselliğe dönülse de, özellikle sık ve ağır ataklar geçiren hastalarda yıllar geçtikçe işlevsellikte azalma görülebilir. Dönem sayısı arttıkça döngü uzunluğunun yani ataklar arasındaki sürenin kısaldığı bilinmektedir. Bundan dolayı atakların koruyucu tedavi ile kontrol altına alınması önemlidir.